Verbeelding
Door Cees Zwinkels
Mijn eerste kennismaking met de term ‘verbeelding’ was niet bijster positief: je moest vooral geen verbeelding hebben. “Wat verbeeld jij je wel?”, als je – nog maar een jochie – dacht ergens iets zinnigs over te kunnen zeggen en daarmee je kop een stukje boven het maaiveld bracht. Wat later hoorde ik de opgeschoten jongens om me heen nog wel eens kiezen voor een tegenovergestelde benadering. Daarbij heette het: ”Als je je niks verbeeldt ben je ook niks”. Maar veel interessanter dan de persoon die zich al dan niet op de voorgrond plaatst omdat ie zichzelf zo geweldig acht is die andere betekenis van het woord verbeelden. Dat is: wat kan je je bij een bepaalde vraag voorstellen. Welk beeld weet je in je hoofd te bedenken bij een bepaalde opgave? Dit is het terrein waarop ontwerpers actief zijn, de architecten, kunstenaars en designers. Ik moest daaraan denken bij een bezoek aan het Design Museum in Den Bosch afgelopen zomer. Sneller, beter mooier; de vormgeving van de vooruitgang, was het thema.
Uiteraard was ook de ontwikkeling van onze vervoermiddelen een belangrijk subthema. Wat altijd nog leuk is om te zien is hoe de koets een auto werd (de carrosserie is nog lang ‘koetswerk’ genoemd) en hoe fiets + motor een motorfiets werd. De twintigste eeuw heeft enorme ontwikkelingen laten zien in onder meer de lucht- en ruimtevaart. Stroomlijn werd belangrijk. Soms vooral de suggestie van snelheid want na verloop van tijd kregen zelfs allerlei huishoudelijke producten als stofzuigers en broodroosters een ‘snel’ uiterlijk.
Vaak vroegen technische vernieuwingen om een daarbij passende vormgeving. En dan kon het nogal wat moeite kosten om een logische oplossing te bedenken. Zo is de Majestic motorfiets van de Duitse ontwerper George Roy uit 1929 in meerdere opzichten een icoon. Door de bijzondere stuurinrichting is de voorkant van de motor erg breed en krijgt het geheel een soort omgekeerde stroomlijn. Tja, en dan die koplamp, die vloekt toch aardig met de zo nadrukkelijk gezochte uitstraling.
Een ander icoon op de tentoonstelling was de Moto Major van de Italiaanse ontwerper Salvatore Maiorca. Deze vliegtuigontwerper ontwikkelde de motor voor Fiat. De koplamp is hier integraal onderdeel van de gehele beplating. De wielen zijn verend gemaakt met rubber (dus zonder spaken), ontleend aan oplossingen voor een landingsgestel. Onder de beplating zit een bescheiden ééncilinder met cardanaandrijving. De motorfiets heeft twee horizontaal uitlopende visstaartdempers (wat niet logisch is, maar er wel mooi uitziet). Slechts één van de dempers is op het motorblok aangesloten .… Het ontwerp is helaas nooit verder gekomen dan prototype. (Zie ook: www.vintagent.com).
De ontwerpers van onze veelal na-oorlogse AJS-en en Matchlessen hadden in vergelijking met deze voorbeelden niet bepaald veel verbeelding. Onze trouwe tweewielers zien er – ook in vergelijking met tijdgenoten – niet heel sprankelend uit. Er waren duidelijk andere prioriteiten. Ook bij AMC gold iets van ‘doe maar gewoon’. Daar plukken wij voor onze clubweekeinden en toertochten wel de vruchten van. Maar het blijft fijn dat er ontwerpers zijn die gewoon hun eigenwijze gang gaan. Zoals de Engelsman Ben Bowden met zijn Spacelander (1960). Die fiets verbeeldt je reinste fascinatie voor de ruimtevaart en is een plaatje om te zien.

