Schroefdraad gebruikt op engelse motoren.
Veel collega motorrijders tobben met de vraag welke schroefdraad zit
gemonteerd op engelse motoren en welke sleutels
passen hierop.
Door middel van deze “handleiding”zal ik trachten
hierover wat klaarheid te geven.
Als eerste wil ik je er op wijzen dat het gebruik van het juiste gereedschap essentieël is voor een goede reparatie dan wel
restauratie, de belangrijkste gereedschappen zijn:
> Voor motoren tot
1967 goede passend Whitworth /BSF/ Cycle steek- en ringsleutels.
> Een doppenset met
bij voorkeur aansluiting 3/8.
> Een goed afleesbare
schuifmaat die zowel voor metrische als inch afleesbaar is.
> Draadgangen
meter.
> Een setje BA
sleuteltjes.
> Voor motoren vanaf
en na 1967 AF gereedschap.
> Een goed werkplaats
- en onderdelenboek. ( Workshopmaual en Sparelist )
Ter voorkoming van onnodige kosten is het van belang te weten dat de engelse motor industrie hoofdzakelijk tot of tot en met
1967 gebruik maakte van de schroefdraden BSF – BSW – Cycle
- BA. en BSP. Vanaf 1967 en later werd er langzamerhand
overgeschakeld naar de zogenaamde “amerikaanse “maten. Nu moet je niet denken dat er op een motor van 1968
geen enkele van de hiervoor genoemde bouten of moeren gemonteerd werd, de reden
hiervoor is gewoon simpel: de oude voorraden moesten op, of jouw motor is van
fabricagedatum 1966 en werd eerst in 1967 of 68 op kenteken gezet. Nauwkeurig
nagaan van je frame – en motornummer is dus aan te bevelen.
Hieronder de verklaringen van de diverse schroefdraden, ik maak een onderverdeling
tot 1967 en na 1967.
1 Schroefdraad
tot of tot en met 1967.
1a British Standard Withworth ,
afgekort B.S.W.
Dit is een grove draad die bijna nooit
werd gebruikt, soms in deksels van Burman
versnellingsbakken en soms in
aluminium deksels van primaire kettingkasten.
1b British Standard Fine, afgekort BSF
Deze schroefdraad wordt veel gebruikt,
onder andere voor het monteren van tapeinden in carters, het vastzetten
van cilinderkoppen enz.
De hoek van de BSW en BSF draad is 55 graden.
1c BA draad,
Deze schroefdraad betekent British Association en werd veel gebruikt voor klein en fijn werk
door
instrumentmakers.
Enkele voorbeelden waarvoor deze draad
gebruikt werd zijn:
Boutjes waarmee de gas- koppelings
– en voorremhandels mee gemonteerd zijn.
Boutjes in magneten en dynamo’s.
BA schroefdraad wordt aangeduid met de
cijfers nul tot en met tien.
Het meest voorkomende boutje/moertje is 2 BA,
deze is toevallig gelijk aan 3/16 met 32 gangen. Een ander
voorbeeld is 0 BA en is
soms passend met een m6 normale
schroefdraad, ik denk hierbij aan de bevestiging
van een plaatstalen primaire kettingkast aan het carter van een Matchless.
1d BSP draad, dit betekent British Standard Pipe, wordt gebruikt voor benzine en olieleidingen
De meest voorkomende maten zijn:
1/8 BSP = voor bijvoorbeeld benzinekranen
voor Matchless
ÂĽ BSP = voor aansluiting
olieleidingen,
zie verder schema BSP.
Cycledraad
In de volksmond wordt deze draad ook wel “fietsendraad
“genoemd. De verklaring hiervoor is dat vroeger
deze draad gebruikt werd op bijvoorbeeld de assen van een voorwel van een
fiets, namelijk 5/16 x 26. Wanneer je goed in de kolom van Witworth
kijk zie je dat cycledraad vanaf ÂĽ tot 7/16 altijd
26 gangen per inch bedraagt.
Uiteraard zijn er uitzonderingen, deze uitzondering is het tweede genoemde
getal in de kolom.
Globaal kun je het zo zien, Cycledraad is een fijne
“schroefdraad, in de jaren 30 tot en 60 betond er
geen Loctite enz. Deze schroefdraad werd dus overal
op gebruikt dat aan trillingen onderhevig was, dus:
> Ophanging motorblok
> Alle bevestigingen tussen frame en motorblok.
> Globaal kun je stellen dat bijvoorbeeld tapeinden en
bouten die in het blok moesten worden gemonteerd voorzien waren van BSF draad
en dat het andere eind van het tapeind
voorzien was van Cycledraad.
Voorbeelden: tapeinden van spruitstukken van
carburateurs en cilinderkoppen.
2 Schroefdraad
vanaf 1967 en later.
2a UNC betekend Unified
National Coarse of met andere woorden een grove schroefdraad
die genormaliseerd is,
deze draad is te vergelijken met het engelse BSW.
Deze UNC
werd niet veel gebruikt, alleen bij de aluminium primaire kettingkasten van
bijvoorbeeld Thriumph.
2b UNF betekend Unified National Fine, dus een fijnere draad dan de
UNC en is te vergelijken met het engelse BSF
en Cycle draad.
2c NPT, is een soort “gasdraad “ te vergelijken met het engelse
BSP.
De draden die ik ben tegenkomen
zijn 1/8 en ÂĽ. Zie verder het schema.
3 Waarom
gebruik van 3/8 doppen ?
Mijn ervaring heeft geleerd dat het werken met dopsleutels met een 3/8” (
9,5 mm ) aansluiting prettiger werkt dan met doppen met een aansluiting van
1/2” ( 12,7 mm ).
Mijn bezwaar is dat de doppen met 1/2 “ aansluiting vaak te groot van
omvang zijn en dus op sommige plaatsen niet bruikbaar zijn.
4 Welke
schuifmaat ?
In ieder
geval een schuifmaat waar ook een inch maatverdeling opstaat.
5 Draadmeter
Bij het werken aan een engelse motor is het bezit
van een draadmeter een noodzaak. Omdat de meeste motoren 25 jaar en ouder zijn
hebben er meestal vaak allerlei prutsers aan gewerkt. Vaak kun je deze
motoren herkennen aan dol gedraaide bouten en moeren, of veranderd zijn in
millimeter schroefdraad. Wil je echter je motor zoveel mogelijk in originele
staat restaureren dan zul je toch met behulp van een draadmeter en de in dit
artikel geplaatste tabellen moeten nagaan welke bout of moer er gemonteerd zit
of gemonteerd moet worden.
In veel onderdelen lijsten en handboeken staat de soort draad aangeven,
bijvoorbeeld :
5/16 BSF 26 TPI, dit betekent dat er een bout gemonteerd is met een diameter
van 5/16 ( 7,9 mm ) met 26 gangen per inch ( duim ).
TPI betekent : trenches per inch of in het
Nederlands “gangen per inch”.
6 BA sleutels,
Om
alles heel te houden en origineel te monteren is de maat 2 BA belangrijk.
De sleutelwijdte van een 2 BA
sleutel is 8,2 mm, de diameter van de schroefdraad is 3/16 ( 4,7 mm ) en heeft
32 gangen, zie ook 3/16 BSF.
Zie verder
het schema van B
7 Wat betekent AF? Across flat?
De afkorting AF betekent : Across Flat , dit betekent zo ongeveer als “overdwars gemeten” en staat
altijd op
sleutels die gebruikt moeten worden passend op UNC en UNF schroefdraad.
8 Het juiste gebruik
van je werkplaats handboek en onderdelenlijst.
Probeer in principe een Nederlandse
vertaling te krijgen van het werkplaatshandboek, soms kan een club je
hierbij helpen. Het bekijken van
plaatjes is belangrijk maar nog veel belangrijker is het gebruik van een
originele
onderdelenlijst, vaak zijn deze te koop op de
onderdelenbeurzen.
9 Hoe herken je een bout
of moer voor gebruik van motoren tot 1967 en na 1967?
Wanneer je wilt weten tot welke
maatsoort een bout behoort kun je vanuit de volgende gegevens te werk
gaan, namelijk:
>>>> De hoek van Witworth is 55
graden.
>>>> De hoek van UNC en UNF is 60
graden.
>>>> De Amerikaanse maataanduiding is gebaseerd op het
hierboven AF principe, dus wanneer de kop van een bout
gemeten tussen de schuifmaat 9/16 ( 14, 2 mm
) aangeeft dan behoor je een sleutel te gebruiken waarop vermeld
9/16 AF. Dus de afmeting van de kop is
maatgevend.
>>>> Bij Engelse Witworth bouten is
niet de kop maatgevend maar de diameter van de bout, dus
meet eerst de
diameter van de bout, is deze 3/8 ( 9,5 mm ) dan moet
je een sleutel gebruiken die passend is voor 3/8 BSF en
7/16 BSW. De sleutelwijdte van deze sleutel is
18,03 mm.
Hoe herken je deze sleutels? Zoals hierboven bij punt 7 is vermeld worden de
Amerikaanse maten meestal aangegeven met de letters AF met daarachter de maat,
dus bijvoorbeeld : ½ AF, hierbij behoort een sleutelwijdte van 12,7 mm.
Let op, bij aanschaf van goedkoop gereedschap wordt niet altijd de term AF op
de sleutels vermeld!
Op de Engelse withworth sleutels staan altijd
twee maten, de eerste maat betekent een bout of moer passend op een withworth grove schroefdraad en de tweede op een BSF fijne
schroefdraad. De meest gebruikte sleutels zijn:
3/16 – ¼ BSF = 11,3 mm
sleutelwijdte
ÂĽ - 5/16 BSF = 13,34 mm
sleutelwijdte
5/16 – 3/8 BSF = 15,24 mm sleutelwijdte
3/8 – 7/16 BSF = 18,03 mm sleutelwijdte
7/16 – ½ BSF = 20,83 mm sleutelwijdte
Opmerkingen:
1 alle Cycle maten passen op de hier boven genoemde sleutels.
2 niet altijd
wordt de F van BSF vermeld, ikzelf heb Belzer
sleutels waarop de F wel vermeld staat en Gedore
sleutels
waarop de F niet vermeld staat.
Hieronder de gegevens van BSF – BSW en Cycle
draad
|
Inch in breuk |
Inch in decimalen |
Inch in millimeters |
Aantal TPI |
Aantal TPI in Cycle |
Aantal TPI in BSW |
|
|
|
|
|
|
|
|
1/16 |
0,0625 |
1.587 |
|
|
60 |
|
3/32 |
0,09375 |
2,38 |
|
|
48 |
|
1/8 |
0,125 |
3,175 |
|
|
40 |
|
5/32 |
0,156 |
3,968 |
|
|
32 |
|
3/16 |
0,187 |
4,762 |
32 |
|
24 |
|
7/32 |
0,218 |
5,556 |
28 |
26/33 |
24 |
|
1/4 |
0,25 |
6,35 |
26 |
26 |
20 |
|
5/16 |
0,312 |
7,937 |
22 |
26 |
18 |
|
3/8 |
0,375 |
9,525 |
20 |
26 |
16 |
|
7/16 |
0,437 |
11,112 |
18 |
26 |
14 |
|
1/2 |
0,50 |
12,7 |
16 |
26 |
12 |
|
9/16 |
0,562 |
14,287 |
16 |
20/26 |
12 |
|
5/8 |
0,625 |
15,88 |
14 |
20/26 |
12 |
|
11/16 |
0,6875 |
17,4625 |
14 |
20/26 |
11 |
|
3/4 |
0,75 |
19,050 |
12 |
20/26 |
10 |
|
13/16 |
0,8125 |
20,6375 |
12 |
Nvt |
10 |
|
7/8 |
0.875 |
22,2250 |
11 |
24 |
9 |
|
15/16 |
0,9375 |
23,185 |
11 |
Nvt |
9 |
|
1 |
1 |
25,4 |
10 |
24/26 |
8 |
Hieronder de gegevens voor UNC en UNF draad
|
Inch in breuk |
Inch in decimalen |
Inch in millimeters |
Aantal TPI |
Aantal TPI bij UNC |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1/16 |
0,0625 |
1.587 |
|
|
|
|
3/32 |
0,09375 |
2,38 |
|
|
|
|
1/8 |
0,125 |
3,175 |
|
|
|
|
5/32 |
0,156 |
3,968 |
|
|
|
|
3/16 |
0,187 |
4,762 |
|
|
|
|
7/32 |
0,218 |
5,556 |
|
|
|
|
1/4 |
0,25 |
6,35 |
28 |
20 |
|
|
5/16 |
0,312 |
7,937 |
24 |
18 |
|
|
3/8 |
0,375 |
9,525 |
24 |
16 |
|
|
7/16 |
0,437 |
11,112 |
20 |
14 |
|
|
1/2 |
0,50 |
12,7 |
20 |
13 |
|
|
9/16 |
0,562 |
14,287 |
18 |
12 |
|
|
5/8 |
0,625 |
15,88 |
18 |
11 |
|
|
11/16 |
0,6875 |
17,4625 |
|
|
|
|
3/4 |
0,75 |
19,050 |
16 |
10 |
|
|
13/16 |
0,8125 |
20,6375 |
|
|
|
|
7/8 |
0.875 |
22,2250 |
14 |
9 |
|
|
15/16 |
0,9375 |
23,185 |
|
|
|
|
1 |
1 |
25,4 |
12 |
8 |
|
Veel succes toegewenst en vooral veel geduld!
Harry Sas